Next checkt en concludeert: nee, die toeschouwersaantallen zijn bij de meeste clubs niet te vertrouwen

Hoe wordt er gemeten?

Ajax meldt na iedere eredivisiewedstrijd het aantal verkochte kaarten: automatisch alle seizoenkaarthouders (dit seizoen ruim 42.500), de losse verkoop en de verkochte skyboxplaatsen en  business seats. Maar er is altijd een deel dat niet komt, erkent de woordvoerder van Ajax, het werkelijke aantal is dus lager.

Het aantal mensen dat de wedstrijd daadwerkelijk bezoekt ligt dus lager. Door bij binnenkomst het kaartje of seizoenkaart te scannen meet Ajax hoeveel mensen er feitelijk naar een duel zijn geweest. Dit aantal is vóór het eindsignaal bekend. Toch meldt Ajax het aantal verkochte kaarten, niet het feitelijke bezoekersaantal.

Ajax is geen uitzondering, zo blijkt uit een rondgang van deze krant langs de achttien eredivisieclubs. Inclusief Ajax zijn er dertien clubs die het aantal verkochte kaarten als bezoekersaantal melden:   NEC, VVV-Venlo, Feyenoord, AZ, FC Twente, Vitesse, FC Groningen, FC Utrecht, Excelsior, Roda JC, De Graafschap en NAC.  Bijna allemaal zouden ze het echte  bezoekersaantal kunnen geven – alleen FC Utrecht heeft geen geautomatiseerd meetsysteem. Redenen om alleen het aantal verkochte plaatsen te noemen:

„Onze bedrijfsvoering is op basis van het aantal verkochte kaarten.” (woordvoerder van Ajax).

„Ze geven een reëel beeld van wie voor een wedstrijd wil betalen.” (woordvoerder van Feyenoord).

„We willen een zo hoog mogelijk toeschouwersaantal.” (medewerker ticketing  van VVV-Venlo).

Vijf clubs melden wél het aantal bezoekers dat werkelijk bij de wedstrijd is geweest: RKC Waalwijk, SC Heerenveen, PSV, ADO Den Haag en Heracles Almelo.

En, klopt het?

Volgens diverse media bedroeg het aantal toeschouwers bij Ajax-FC Utrecht afgelopen zondag  45.880. In werkelijkheid passeerden 29.200 mensen de toegangspoortjes in de Arena, zo blijkt uit cijfers van Ajax. Een no show (wel betaald, niet gekomen) van 36 procent. Er kwamen minder mensen doordat het erg koud was, zegt de woordvoerder. De verschillen zijn vaker  fors, blijkt uit  een overzicht van de zeventien thuiswedstrijden in de eredivisie van Ajax  vorig seizoen. In totaal waren voor al deze duels 829.738 plaatsen verkocht, maar slechts 659.430  mensen kwamen daadwerkelijk naar het stadion: een no show van 21 procent. Uitschieter naar beneden was de wedstrijd tegen NEC op 4 december 2010. Er kwamen 21.706 mensen naar de wedstrijd, terwijl er 47.923 kaarten waren verkocht – een no show van 55 procent.  Veel mensen vierden toen Sinterklaasavond en er waren acties aangekondigd met betrekking tot Cruijff en de raad van commissarissen, aldus de woordvoerder.

Ook het no show percentage bij Feyenoord  is vrij hoog. ,,No show percentages wisselen per wedstrijd en per seizoen, ze zijn in een goed jaar lager dan als het minder gaat. Maar de cijfers schommelen rond de 10 procent”, mailt een woordvoerder. Een hard cijfer over vorig seizoen kan hij niet geven. Volgens Infostrada bezochten vorig seizoen 712.100 toeschouwers de zeventien thuiswedstrijden van Feyenoord in de eredivisie. Maar dat betreft het aantal verkochte kaarten. Als je uitgaat van een no show percentage van tien procent, hou je nog 640.890 daadwerkelijke bezoekers over. Over no show percentages van andere clubs beschikt next.checkt niet. Wel zeggen veel (kleinere) clubs dat het no show percentage bij hun vrij laag is (enkele procenten). Dit valt niet te controleren, want hier is geen onderzoek naar gedaan.

Zijn de cijfers van belang?

Ja, want de bezoekersaantallen tellen mee in het zogeheten CPM-model. Deze ‘Club Positioning Matrix’ is  een onderzoek van het bureau SPORT+MARKT naar de imagowaarde van de eredivisieclubs. Naast  stadionbezoek zijn de indicatoren onder meer de merkwaarde, de doelgroep en de omzet.  De uitkomst van dit jaarlijkse onderzoek wordt door de Eredivisie CV, de belangenvereniging van clubs, mede gebruikt voor het verdelen van de tv-gelden onder de eredivisieclubs (dit seizoen 40 miljoen euro).

SPORT+MARKT baseert zich op de bezoekersaantallen die zijn gemeld in Voetbal International, dat zich op zijn beurt weer baseert op  cijfers die de clubs verstrekken. Gevolg is dat er in het onderzoek twee soorten cijfers door elkaar heen worden gebruikt: vijf clubs met daadwerkelijke bezoekersaantallen en dertien clubs, waaronder Ajax, met het aantal verkochte kaarten.

De clubs die het aantal verkochte kaarten opgeven, hebben daarmee een voordeel. In het CPM-model tellen stadiongrootte en bezettingsgraad samen voor 13 procent mee. Het CPM-model als geheel telt voor 50 procent mee bij de verdeling  van de tv-gelden – de andere 50 procent wordt bepaald door de stand op de ranglijst in de drie voorgaande seizoenen. ,,Het gaat om het beeld”, zegt algemeen directeur Frank Rutten van de Eredivisie CV. ,,We hoeven niet tot drie cijfers achter de komma alles te berekenen.”

Conclusie

Dertien van de achttien eredivisieclubs geven wekelijks het aantal verkochte kaarten op als toeschouwersaantal. Media nemen dit getal steevast over –  en het aantal bepaalt mede hoe de tv-gelden worden verdeeld. Ten onrechte, want het werkelijke toeschouwersaantal ligt lager. Ter illustratie: Ajax meldde op de clubsite bij het wedstrijdverslag van Ajax-FC Utrecht: ‘Toeschouwers:  45.880’, terwijl er 29.200 mensen naar de wedstrijd kwamen – 36 procent minder. Vorig seizoen was dit no show-percentage bij thuiswedstrijden van Ajax gemiddeld 21 procent. We beoordelen  de toeschouwersaantallen van de dertien clubs, waaronder die van Ajax, als onwaar.

Alleen bij de kampioenswedstrijd zat de Arena bijna vol:

Ouderen zijn een probleem. Er zijn er te veel van. En ze vreten pensioen, dat er niet is, want ze hebben al het geld opgemaakt. Ze moeten eigenlijk langer doorwerken, maar niemand wil ze hebben. Want ze zijn eigenwijs en denken dat een computermuis een afstandsbediening is. Wat moeten we ermee?

Het is de week van de euthanasie. Doe gezellig mee!

Fase 1, quarantaine: we verzamelen alle oudjes op centrale locaties. Netjes overzichtelijk bij elkaar. Zes bedden op een kamer, twintig kamers op een gang, twaalf verdiepingen op elkaar. Doe de rekensom. Strooi willekeurig wat slecht betaalde ‘verzorgers’ erin, die twee keer per dag een bord eten en een glas drinken verstoppen. Succes verzekerd, in no time zijn de oudjes uitgedroogd en uitgemergeld.

Familie die zeurt wordt op verwijtende toon gevraagd waarom ze willen dat ‘moeder nog langer nodeloos lijdt’. Bij ziekte beschuldigen we een arts die ze van medicijnen wil voorzien van ‘zinloos medisch handelen’. Schiet het dan nog niet op, dan wordt bij de eerste val uit bed (oeps, hekje vergeten dicht te doen) de morfinepomp aangezet en mag moeder vredig ‘versterven’, een mooi woord voor doodgaan van honger en dorst.

Het helpt allemaal niks. Nog steeds barst de maatschappij uit elkaar van de oudjes. Je ziet ze overal. Je kunt geen museum of theater meer in zonder over de rollators te struikelen. Ze verpesten je romantische etentje met hun gesmikkel.

Fase 2: propaganda. We maken bekend wat er in de verpleegtehuizen gebeurt. Wat eerst zorgvuldig onder de pet werd gehouden, wordt nu breed uitgemeten in kranten en op tv. En we maken het nog een tikje erger door die voedselverstoppers weg te bezuinigen. Ze zullen weten wat ze te wachten staat. Zo’n einde wil toch niemand!

Tegelijkertijd wordt een prachtig alternatief geboden: de zelfverkozen dood. Dient ziekte en verval zich aan? Wordt het beklimmen van de trap ondraaglijk? Stap er zelf uit. Hoe schitterend, het lot in eigen handen. De kinderen niet tot last. Of beter nog, teken nu alvast een contract: ‘Mocht zich enige verwardheid openbaren, dan is een zachte dood mijn enige, echte wens, wat ik dan ook zeggen mag’. Professor Swaab doet het ook, dus het zal wel kloppen. Die heeft zijn hele leven in demente breinen gepeuterd.

Fase 3: automatisering: Is het allemaal nog te veel moeite? Dan is hier de mobiele eenheid voor de opgedrongen dood. De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde komt langs met de spuit. Het is de week van de euthanasie. Doe gezellig mee!

Geniale marketing van de ultieme oplossing voor dit immense probleem. Kijken of we ze zo gek krijgen. Die stomme oudjes.

Vandaag lanceert RTL een nieuwe serie die enkel online te bekijken is: een mini spin-off van de dagelijkse soap GTST, Echt weer Edit getiteld. De wekelijkse afleveringen duren twee minuten en draaien geheel om Edit, een gescheiden moeder die net een nieuwe baan heeft gevonden: toiletjuffrouw in Dansatoria, de club in GTST.

Een wc is de penoze onder de ruimtes. Alle schimmige dingen gebeuren daar

Een gouden vondst, om een serie rond een toiletjuffrouw te maken. Toiletjuffrouwen behoren immers tot de meest ondoorgrondelijke beroepssoorten ooit.

Zolang je buiten de wc-ruimte bent, kun je het je veroorloven om een beetje geërgerd te constateren dat er een toiletjuffrouw zit – dat betekent tenslotte dat je zult moeten betalen. Als je echter eenmaal binnenstapt, is alles anders. Plotseling bevind je je in het betegelde domein van de toiletjuffrouw. Zij is de onbetwistbare koningin, de persoon die hier de zwabber zwaait. En terwijl zij haar best doet haar territorium zo goed mogelijk te onderhouden, komen er steeds mensen binnen die daar een beetje gaan zitten plassen: geen wonder dat de toiletjuffrouw meestal kijkt alsof ze fantaseert over jou, je zorgvuldig gemodelleerde kapsel en een emmer vol wc-eend.

Wat je ook doet in een wc, je weet dat haar vorsende blik op jou gericht is. Als je je handen wast: o ja meisje, heb je echt drie papieren handdoekjes nodig om je handen droog te maken? Als je geld neerlegt: o, een schone wc is jou dus 10 cent waard. En daar ga je nu zeker ook nog een snoephartje voor pakken hè, ah, je hebt het al gedaan. En het allerergste: als je een wc uitloopt en zij ogenblikkelijk met een fles schoonmaakmiddel na jou het hokje in gaat, terwijl ze zucht en haar gele rubberen handschoenen wat strakker aantrekt.

Toch uit haar oppermacht zich ook op een andere manier: een toiletjuffrouw weet alles. Een wc is de penoze onder de ruimtes. Alle schimmige dingen gebeuren daar: de beste roddels worden doorverteld, mensen gaan out, er wordt geslikt, gesnoven en gespoten, mensen hebben hartstochtelijke, ietwat schmutzige seks op de wc-bril, er worden handeltjes gedreven, schuchtere middelbare mannen vinden elkaar. En de toiletjuffrouw ziet en hoort alles. Haar verbaast niks meer, ze pakt slechts zwijgend haar mop om de bende van mensenhaar, badeendjes, ghb, speeksel, ninjasterren en confetti weer op te ruimen.

En daarom is de toiletjuffrouw zo’n geweldig onderwerp voor een serie: iedere aflevering kan er iets nieuws door de deur buitelen, een nieuw obscuur verhaal in de tl-licht omgeving van het toilet – met de toiletjuffrouw als strenge heldin.

Toch denk ik niet dat Echt weer Edit dit zal gaan leveren: de titel geeft al een soort Peppi & Kokkie-gehalte aan (‘Heeft ze nou weer de vloer geboend met Glassex? O, echt weer Edit!’). En volgens de beschrijving hoopt Edit door dit baantje vooral een leuke nieuwe man tegen te komen – in de Dansatoria lopen er immers genoeg rond. Waarschijnlijk zal ze dus niet zo’n ongenaakbare Toiletjuffrouw-meesteres zijn – die durven mannen namelijk niet te benaderen.

Morgen vindt er een partijcongres plaats van GroenLinks. En het zou weleens een spannend congres kunnen worden, want de leden zijn in overgrote meerderheid tegen de Nederlandse trainingsmissie in Kunduz die tot stand is gekomen dankzij de steun van de Kamerfractie. Als de leden morgen zeggen dat het genoeg is geweest met die missie, dan komt partijleider Jolande Sap in een lastige situatie terecht.

GroenLinks moet niet bang zijn om een elitepartij te lijken

Maar het probleem van GroenLinks is niet eens zozeer dat de fractie een twijfelachtige missie steunt, maar veeleer dat de steun aan die missie zo’n grote rol speelt in de beeldvorming. De partij heeft talloze innovatieve ideeën op zo goed als elk beleidsterrein, maar in de media gaat het altijd alleen maar over Kunduz. Een beetje zoals hondenpoep onder je schoen. Heel vervelend en je komt er maar niet vanaf. En het ironische is dat dat probleem niet wordt opgelost als de leden afdwingen dat de steun aan de missie wordt ingetrokken. Dan zal het weer alleen maar gaan over die missie. Ook dan blijft GroenLinks die partij die eerst een dubieuze missie steunde en toen weer niet.

En de problemen van GroenLinks zijn veel groter dan dat. De peilingen zijn slecht. Anders dan de SP en D66 weet de partij niet te profiteren van de implosie van de PvdA. De partij heeft een imagoprobleem. Het groene van GroenLinks spreekt niet meer zo aan, omdat alle partijen tegenwoordig zeggen dat ze milieu best wel belangrijk vinden en het probleem met het linkse van GroenLinks is dat het onduidelijk is in welk opzicht het verschilt van het linkse van de SP.

Het is tijd dat de partij zichzelf opnieuw uitvindt. Ze zou zich, zoals Femke Halsema altijd met succes heeft gedaan, moeten profileren als de tegenpool van het populisme. Ze moet niet alleen het rechtse populisme van de PVV bestrijden, maar zich ook opwerpen als alternatief voor het linkse populisme van de SP. Een partij die nadenkt. Electoraal gezien ligt daar volgens mij een enorm gat. En niet bang zijn om dan een elitepartij te lijken. Die zogenaamde elite heeft ook stemrecht.

Wie heeft een minuut om vandaag mee te doen aan een onwetenschappelijk experiment?
Het gaat over het boek The Filter Bubble van Eli Pariser (2011). De stelling van dat boek is dat Google-zoekresultaten per persoon extreem kunnen verschillen. Als jij googlet op ‘Egypte’ zou jij iets anders te zien krijgen dan ik, bleek uit tests die Pariser deed.

Dat willen we graag testen met een eenvoudig experiment.

1. Ga naar google.nl
2. Google het woord ‘Egypte’
3. Kopieer de zoekresultaten
4. Plak ze in een mailtje en mail dat naar filter@nrc.nl.

• Zet er voor de volledigheid bij: de apparatuur die je gebruikt (laptop, iPhone, werk, privé) en locatie (Amsterdam oid) en of je wel of niet bent ingelogd.

• Probeer de eerste 10 resultaten te kopiëren (reclames niet meegeteld). Je kunt ofwel het hele scherm selecteren (ctrl + A, dan ctrl + c) en vervolgens in de mail plakken. Of je maakt een screenshot (ctrl + Shift + PrtScrn) en plakt die in de mail. Maar let op: een screenshot pakt vaak alleen de bovenste helft van het scherm.

Alle informatie wordt geanonimiseerd gebruikt en na afloop vernietigd.
De resultaten staan volgende week in nrc.next (en op dit blog).

Uiterste inzenddatum: vanavond 18:00.

Hier een Ted-talk over de filter bubble. Hier een eerdere test die de BBC deed.

Bij de tocht der tochten hoort een zin der zinnen. Bij de zin der zinnen denk je natuurlijk meteen aan: „It giet oan.” Toch is er wat mij betreft een zin waar ik het nog warmer van krijg, waarbij ik nog meer zin krijg in erwtensoep en waarbij ik de tv alvast wil opwarmen voor een lange dag passief sporten, en dat is deze: „De rayonhoofden zijn bij elkaar gekomen.” Dan weet je nog niets. Er kan nog niets tegenvallen. Je kunt je alleen maar verheugen.

Sommige functies moeten mysterieus blijven, en onbereikbaar

Rayon. Dat is een ander woord voor kunstzijde. Maar rayonhoofd! Wat een woord. Wat een beroep. Wat een man. Ik denk niet dat er vrouwelijke rayonhoofden zijn, maar dat kan me voor de verandering niets schelen. „Je moet verstand van het ijs hebben en nooit in paniek raken”, hoorde ik een rayonhoofd zeer stellig zeggen. Het rayonhoofd heette Durk. Hoe noest wil je het hebben.

Er zijn in het dagelijks leven natuurlijk ook wel rayonhoofden. Op internet vond ik een vacature voor Rayonhoofd Zorg en Welzijn Regio Oost. Dan maakt het woord ‘rayonhoofd’ iets heel anders in mij los. Ik zie een koffiezetapparaat in een nauwe gang met beige vloerbedekking. Ik zie een man met een badge die zegt: „We hebben zodadelijk teamoverleg met het hele team.” Dit rayonhoofd is geen Durk.

Wat zulk soort ‘alledaagse’ rayonhoofden echter wel gemeen hebben met de Elfstedenrayonhoofden, is dat je niet precies weet wat ze doen en wat hun macht is.

Dat is goed. Sommige functies moeten mysterieus blijven, en onbereikbaar. Ik herinner me nog levendig hoe teleurgesteld ik was toen ik leerde wat ‘de emballage’ was: de inpakafdeling. Het klonk beter toen ik het nog niet wist: „We werken met z’n zessen op de emballage.” Het kon best iets heel moois en gewichtigs zijn, met rituelen die alleen op de emballage golden.

En neem een beroep als ‘controller’. Ik vraag maar liever niet door, want nu heeft het in de verte nog iets magisch. ‘Account manager’: daar wordt vaak meesmuilend over gedaan, maar niemand weet natuurlijk echt wat die mensen doen. Houden zo, zeg ik.

Alleen op die manier kun je het ongrijpbare Elfstedengevoel ook de rest van het jaar beleven.

Gisteren is meldpuntmiddenenoosteuropeanen.nl geopend. Mocht u vandaag ineens een Midden- of Oost-Europeaan zien, dan weet u waar u dit kunt melden. Een soort Nationale Tuinvogeltelling, maar nu georganiseerd door de PVV, die zich herbront en nieuwe vijanden zoekt.

De tuinvogeltelling is zelfs beter beveiligd dan dit PVV-meldpunt

Verminder de hinder, maant de site. En: Meld steevast / Oost-Europese overlast. Sinterklaas is vroeg dit jaar.

Klik je het meldingsformulier aan, dan blijkt dat je volledig anoniem kunt inzenden. Naam noch mailadres hoef je op te geven. Alleen een plaatsnaam is verplicht, evenals het aanvinken van een van de categorieën: overlast / geluidsoverlast / parkeeroverlast / dronkenschap / verloedering. Bovendien kun je een ongelimiteerd aantal klachten vanaf dezelfde pc versturen. Zelfs de tuinvogeltelling en de internetverkiezing voor de meest sexy vegetariër zijn beter beveiligd.

Dus wat biedt de PVV straks aan minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) aan? Een paar gigabyte anonieme reaguursels en haatmail op verzoek.

Zou je op die manier een meldpunt oprichten tegen, zeg, de matige kwaliteit van Unoxrookworsten, dan zal die worstendraaier meteen een proces wegens smaad aanspannen. En winnen. En terecht.

Doe het dan goed, Wilders. Dan willen we ook betrouwbare data zien. Namen, kentekens, foto’s, littekens… en de hele zwik doorsturen naar de politie, want die moet optreden tegen zulke overlast, ongeacht of die gepleegd is door een Pool, een PVV’er, een Unoxrookworst of een tuinvogel.

Ik vermoed dat veel Oost-Europeanen inderdaad voor overlast zorgen, maar op deze manier kom ik volstrekt niet te weten hoe terecht mijn gevoel is. Niemand kan uitsluiten dat die meldingen afkomstig zijn van een klasje balorige scholieren tijdens een ophokuur. Zelfs Diederik Stapel pakte dat slimmer aan. Die camoufléérde tenminste nog de ongeldigheid van zijn data.

„Klachten worden echter vaak niet gemeld, omdat men het idee heeft dat er toch niets mee wordt gedaan”, stelt de site.

Met dit sullige meldpuntstuntje doen de PVV’ers precies datgene wat maakt dat het volk zo de pest heeft aan de politici: voorwenden een luisterend oor te zijn, terwijl het bij nader inzien om eigenbelang gaat – publiciteit, populariteit – zoals altijd, steevast.

Een e-mail versturen heeft zich langzaam maar zeker in het rijtje dagelijkse levensbehoeften genesteld, vlak naast ‘drinkwater’ en ‘boos zijn op de NS’. Toch blijft één aspect van de mail me altijd opvallen. Het is een statement, een keus, een soms gewaagde manier om persoonlijkheid weer te geven: de aanhef en afsluiting. Hieronder de verschillende mogelijkheden: wat je hoopt dat ze uitstralen – en wat ze écht uitstralen.

Geachte:

Je weet hoe het hoort en hebt een gepast respect voor de geadresseerde.

Beste:

Zakelijk en professioneel, maar toch ook vriendelijk.

Hoi

Vrolijk, speels en spontaan, de aanhef voor een mailtje waarin plezier gemaakt mag worden.

Groetjes

Een klassieker, die vooral zo lekker normaal is gebleven. Groetjes zijn sympathiek en gezellig.

Warme/lieve/grote groet

Hoewel de mailrelatie enigszins zakelijk is, wordt hier duidelijk gemaakt dat de afzender dat niet is: dat is namelijk een heel lief en warm persoon, toevallig!

Doei

Een fijne retroafsluiting uit de jaren 90. Wat een geinige , cultureel-historische verwijzing.

Een geruststellend gebaar: wij kennen elkaar al langer dan vandaag en het zit goed tussen ons.

Xoxoxoxo

Ik zoen je én ik omhels je! Superlief!

Kus

Niet dat gedevalueerde x-je, maar een echte, heuse k-u-s, een werkelijk liefdevolle afsluiting.

Met een bontgeruite theepotmuts

Ik doe het eens totaal anders.

Wat het écht uitstraalt:

Je zit op de middelbare school en hebt net les gekregen in hoe je een brief moet schrijven.

Fantasieloos en saai. ‘Beste’ straalt automaatkoffie en tl-licht uit: een echt opwekkend mailtje zal dit nooit meer worden.

Het heeft een muppeteske kwaliteit, hoi. Alsof je daarna altijd uitgenodigd zult worden voor een verrassingspartijtje (neem je zwempak mee!).

Groetjes zijn lief. En geven het idee dat je je haar altijd in twee staartjes op je hoofd draagt.

Jaja, je bent niet zakelijk maar warm en lief, we weten het.

Kom op: ‘doei’ is totaal debiel. (Ik ben overigens zelf een nogal fervente doeizegger).

Je vindt iemand best lief, en je had haast.

Je brengt te veel tijd door op blogs waar foto’s van kittens op staan die „I wantz that!” zeggen.

Wow, hij/zij wil me tongen! Er is net haast praktisch getongd!

Ja, dit is inderdaad wel heel bijzonder (belt het Riagg).

Next checkt en concludeert dat deze bewering waar is.

Mogelijke interpretaties

Wie de website van De Friesche Elf Steden bekijkt, ziet dat op bijna de hele route het ijs vijftien centimeter dik moet zijn. Henk Kroes, voormalig ijsmeester en voorzitter van de organisatie, legt uit: “Onder bruggen mag het best wat minder zijn. Daar is geen risico op opeenhoping van schaatsers, zoals bij de stempelposten.” De norm van vijftien centimeter geldt dus voor plekken met veel schaatsers.

En, klopt het?

Natuurkundige Marcel Minnaert hanteerde de volgende vuistregel: de draagkracht van ijs is ongeveer evenredig met het kwadraat van zijn dikte. IJs met een dikte van 4 à 5 cm kan een persoon dragen, ijs van 9 cm een ruiter, 14 cm een wagen met vee. Maar een grote mensenmenigte is pas veilig bij een ijsdikte van 27 cm, terwijl ijs van 45 cm zelfs een spoortrein zou kunnen dragen.

De conclusies van Minnaert zijn slechts een vuistregel.  De norm van vijftien centimeter die De Friesche Elf Steden hanteert is dan ook geen exacte wetenschap. “Het is een beetje een ervaringscijfer uit het verleden”, verklaart oud-voorzitter Kroes. Als grote groepen schaatsers dicht bij elkaar in dezelfde cadans schaatsen, ontstaat er beweging in het ijs en is de vijftien centimeter volgens Kroes gewenst. Het grootste risico vormen stilstaande massa’s. Bij stempelposten en kluunplaatsen kunnen tientallen schaatsers tegelijk tot stilstand komen. En het publiek mag niet op het ijs komen, maar op een traject van bijna 200 kilometer kan dat lang niet altijd worden voorkomen. De vraag is dus eigenlijk of op die drukke plaatsen per se 15 centimeter ijs nodig is.

Wetenschappelijk onderzoek naar ijsbelasting ontbreekt in Nederland. Maar een snelle rekensom van Daniel Bonn, hoogleraar complexe vloeistoffen aan de Universiteit van Amsterdam, leert dat 15 centimeter aan de lage kant is. Uit een ingewikkelde berekening, waarin Bonn de eenheden ‘gewicht’, ‘elastische eigenschap van ijs’ en ‘energie om een breukvlak te creëren’ meeneemt, blijkt het volgende: als je 1 vierkante meter ijs uitzaagt en in de lucht aan alle kanten stevig vasthoudt, heb je een ijsdikte van 20 centimeter nodig om iemand van 100 kilo  te dragen. Voor iemand van 80 kilo voldoet een ijsdikte van 16 centimeter op 1 vierkante meter.

De berekening voor een toertocht is veel complexer. Je hebt te maken met ijs dat drijft op water – wat zorgt voor tegendruk. Ook de spankracht van het ijs is van belang: sta je op ijs van een meer of van een sloot? Net als de structuur: welke mineralen zitten in het ijs, wat zijn de zwakke plekken in de structuur. “De rekensom is zo ingewikkeld dat eigenlijk alleen de ijsmeester op basis van  zijn fingerspitzengefühl kan bepalen of het ijs dik genoeg is”, stelt Bonn. Maar, zegt hij, zeker als mensen massaal stilstaan op een klein oppervlak ijs, is een dikte van 15 centimeter aan de krappe kant.

Conclusie

Onderzoek naar de ijsdraagkracht tijdens een Elfstedentocht ontbreekt. Omdat zo veel factoren een rol spelen, heb je weinig aan berekeningen en telt vooral de ervaring van de ijsmeesters. Een dikte van 15 centimeter noemen zij voldoende. Volgens rekensommen van de door ons geraadpleegde wetenschappers zitten ze daarmee eerder aan de risicovolle dan aan de ruime kant. Op grond daarvan beoordelen we de stelling dat voor een Elfstedentocht het ijs in ieder geval ‘vijftien centimeter dik moet zijn’ als waar.

Een kaart krijgen of een kaart versturen – ook zonder Valentijn – is een goede manier om iemand te laten weten dat je aan hem of haar denkt. De kaarten op deze pagina zijn niet te koop, maar je kunt ze wel downloaden (klik met je rechtermuisknop op de afbeelding, open in een nieuw tabblad), uitprinten, op een card plakken en opsturen naar wie je maar wil. En o ja, als je de kaart op zondag op de post doet, zou hij er de 14de moeten zijn.