Daarom willen we op korte termijn dagelijks één column uit NRC Handelsblad of nrc.next op nrc.nl doorplaatsen. En wel als volgt:

Maandag: Wilfried de Jong
Dinsdag: Marcel van Roosmalen
Woensdag: Renske de Greef
Donderdag: Joris Luyendijk
Vrijdag: Paulien Cornelisse
Zaterdag: Youp van ‘t Hek
Zondag: Bas Heijne

Voor de stukken van de nrc.nl-columnisten, Sophie van der Stap, Maartje Wortel en Steven de Jong, verandert er niets.

Wil je meer lezen? Dat begrijpen we ook – neem dan een abonnement.

Verdwijnt nrc.next, een krant die zich juist meer richt op een jonger publiek, dan helemaal online? Nee. Zoals hierboven te zien blijft een aantal columns uit die krant gratis toegankelijk. Ook zal de redactie zich vaker laten horen en mengen in het debat over de krant.

Daarnaast blijft ik@nrc.nl op nrc.nl verschijnen. Dit zijn geen columns van de krant, maar van de lezer. De kookcolumns uit NRC Handelsblad en nrc.next komen voortaan op één kookblog op nrc.nl/koken. In tegenstelling tot andere columns op de site valt op deze artikelen te reageren. In de reacties geven bezoekers waardevolle aanvullingen en tips aan elkaar. Dat is een community die we graag in stand houden.

“Voor Sail Amsterdam had het stadsdeel voor 30 duizend euro een boot gehuurd voor bewoners en maatschappelijke organisaties. Wéér was ik bij dat besluit niet betrokken geweest. Maar in de berichtgeving, vooral op internet, was de teneur dat ik een veel te dure boot had gehuurd. Dat was het begin van allerlei valse beschuldigen. Ik zou ten onrechte allerlei bonnetjes hebben gedeclareerd, waaronder een taxirit van 450 euro. Onzin, ik declareer nooit iets.”

Elatik die nooit iets declareert? Volgens Rik Torn, fractievoorzitter van de VVD in Amsterdam-Oost, een oppositiepartij, klopt haar bewering in het interview niet. “Ik heb persoonlijk niets tegen Elatik en ze mag best met de taxi als het nodig is. Maar ze moet niet zeggen dat ze nooit declareert.”

Ter bevestiging stuurde hij een kopie van de taxibon van 450 euro op naar next.checkt. De factuur kon Rik Torn als raadslid inzien via het bestuurssecretariaat en is voor iedereen eenvoudig te verkrijgen via de Wet Openbaarheid Bestuur.

Next.checkt controleert de stelling: ‘Ik heb geen taxirit van 450 euro gedeclareerd’.

En, klopt het?
Volgens de factuur heeft Elatik op 29 januari 2010 een taxi genomen van Amsterdam naar Nijmegen en terug, gereden tussen 16.00 uur en 01.00 uur. Het bedrag is 450 euro inclusief btw. Het adres in Amsterdam is op verzoek van het stadsdeel onherkenbaar gemaakt, evenals het taxibedrijf op verzoek van de taxichauffeur. De reis, blijkt uit navraag, was naar de Ien Dales-lezing in Nijmegen.

Zowel stadsdeelwoordvoerder Klaas Busstra als de taxichauffeur bevestigt dat Elatik de bewuste taxirit heeft gemaakt. Wat niet klopt volgens Busstra is dat Elatik de factuur zelf heeft gedeclareerd. De bon, vergezeld van een kwitantie (niet afgedrukt), is regelrecht van het taxibedrijf naar het bestuurssecretariaat verstuurd, waarna de bon is getekend door de toenmalig sectormanager H. Kers – zie stempel. “Elatik heeft geen bon gezien en geen bon gedeclareerd.”

Het verhaal van de stadsdeelwoordvoerder wordt bevestigd door de bewuste taxichauffeur, die Elatik vaker heeft rondgereden, meestal door Amsterdam. De chauffeur, anoniem: “Ik rij geregeld stadsdeelbestuurders rond. Meestal, ook bij ritten met Elatik, stuur ik de factuur inclusief kwitantie regelrecht naar het stadsdeel.”

Dat het stadsdeel zulke reizen betaalt is normaal, zegt de woordvoerder. “Bij een bestuurder in functie regelt de organisatie het vervoer en alle zaken daaromheen. Als Elatik een honderdjarige moet feliciteren hoeft ze ook niet eerst naar de bloemenmarkt om vervolgens zelf haar bonnetje te declareren. Dit is helemaal conform de regeling voor bestuurders.”

Had Elatik niet op een andere manier naar Nijmegen gekund?
Daar zijn ook door de deelraad vragen over gesteld in 2010, weet VVD’er Rik Torn.

“Elatik reed in die periode rond in een door het stadsdeel betaalde huurauto en kreeg ook nog eens een flinke onkostenvergoeding. Dus waarom helemaal met de taxi van Amsterdam naar Nijmegen? Wij hebben daar toen vragen over gesteld, maar er kwam nooit een duidelijk antwoord.”

Het stadsdeel regelt het vervoer, zegt woordvoerder Busstra. En dat bestuurders in functie worden rondgereden door een chauffeur is gebruikelijk. “Zo kunnen ze blijven doorwerken tijdens de reis.” Of Elatik tijdens de rit naar Nijmegen ook werkte? “Ja”, zegt de anonieme taxichauffeur. “Elatik zat altijd veel te bellen in de taxi, werkgerelateerd.”

In principe wordt bij zulke reizen een beroep gedaan op de vervoersdienst van het stadhuis, zegt Busstra. “Maar die was op dat moment, voor die tijdstippen, niet beschikbaar. Het aantal chauffeurs is beperkt.”

Veiligheid was een tweede reden om te kiezen voor een taxi. De woordvoerder: “Elatik ontvangt veelvuldig haatmails en bedreigingen. Ze wordt daarom geregeld aan een veiligheidsanalyse onderworpen. De uitkomst daarvan wordt regelmatig gedeeld met de fractievoorzitters. In dit geval is geconcludeerd dat het voor haar niet veilig was om zelf naar Nijmegen te reizen.”

Conclusie
Next.checkt controleerde een bewering van Fatima Elatik die – geparafraseerd – luidt: ‘Ik heb geen taxirit van 450 euro gedeclareerd’. Uit de factuur blijkt dat de rit van 450 euro wel is gemaakt, maar dat ze de rekening inderdaad niet zelf heeft ingediend. Alles afwegende beoordelen we de stelling als grotendeels waar.

Centimeter voor centimeter, dat is hoe snel emancipatie gaat. Is het toeval dat juist in landen met een kuise beeldcultuur het lichamelijke geweld tegen vrouwen zo groot is? In India, waar sinds de brute verkrachting van Jyoti Singh Pandey dagelijks tegen dit geweld wordt geprotesteerd, blijven vrouwen in reclames altijd bedekt. In films wordt niet gezoend.

Op billboards zullen rokken korter worden en decolletés dieper

„Hoe meer seks wordt onderdrukt, hoe groter de kans op seksueel geweld”, schreef Ian Buruma deze zaterdag in NRC Weekend.

Ik herinner me een artikel waarin een Egyptische jongen beschreef hoe hij tot zijn eigen ontzetting opwinding voelde toen hij tijdens een demonstratie op het Tahrirplein zag hoe een vrouw door een groep belagers uitgekleed en afgeranseld werd – hij had nog nooit een vrouw in bh gezien.

Ook in het Westen worden vrouwen afgeranseld en verkracht, maar zou het kunnen dat de jaarlijkse modeshow van Victoria’s Secret, of al dat naakt in reclames waar hier zoveel kritiek op is, het geweld enigszins indamt?

„Making history one bikini at a time”, schreef de Daily Mail onlangs in een artikel over de opkomst van islamitische supermodellen. Steeds meer gelovige meisjes uit het Midden-Oosten lopen over de internationale catwalks. De Tunesische Hanna Ben Abdesslem werd zelfs het nieuwe gezicht van L’Oreal. Want het Westen mag dan in een recessie verkeren, in het Midden-Oosten groeit de lust naar luxeartikelen explosief. Via Arabische modellen hopen grote merken deze lucratieve, nieuwe markt te veroveren.

En zo zal langzaamaan, centimeter voor centimeter, ook daar het vrouwelijk naakt in het straatbeeld verschijnen. Op billboards zullen rokken korter worden, decolletés dieper, de huid steeds zichtbaarder, net zolang tot iedere man van jongs af aan weet hoe een vrouw er in haar bh uitziet. Hetzelfde geldt voor India, want ook dat is een groeiende markt.

Kapitalisme zal met andere woorden doen wat het altijd heeft gedaan: grenzen, culturen en religies overstijgen om alles en iedereen te reduceren tot een uniforme gelijkheid. Maar misschien, heel misschien, is dat in dit geval een goede zaak. Wel wat het beperken van geweld tegen vrouwen betreft. Dan maar een geseksualiseerde samenleving.

Aan cavia’s heb je niet zoveel. Ik had vroeger een cavia, een witte met bruine vlekken. Zijn naam ben ik vergeten, die deed er ook niet toe, hij luisterde toch niet.

De conductrice zei dat ze ‘Julia’ wel een mooie naam vond, zo heette ze namelijk zelf.

Gekregen op mijn verjaardag, terwijl ik om een hond gevraagd had. Ik herinner me weinig van het dier, behalve dan dat hij de hele dag stil in zijn hok zat.

Van andere mensen met cavia’s hoorde ik vergelijkbare verhalen. Met een cavia heb je wel de lasten – iets wat eet en drinkt – maar niet de lusten van een huisdier. Ik heb tenminste nog nooit iemand horen zeggen: goh, wat hebben we leuk met de cavia gespeeld.

Toch gaat het te ver om alle cavia’s over een kam te scheren. In de sprinter tussen Nijmegen en Arnhem wist een cavia uit zijn kooi te ontsnappen. Hoe hij dat voor elkaar had gekregen bleef onduidelijk want het was een kooi met aluminium tralies en het deurtje zat goed dicht. Dat zei tenminste de eigenaresse, een meisje van een jaar of negen.

Het beest vierde de vrijheid door van de ene naar de andere kant van de coupe te roetsen, hetgeen tot veel activiteit leidde. Een man probeerde het beest met een Volkskrant op te jagen, een vrouw zat op haar hurken met een stuk brood en er was er ook een die het beestje met zijn iPhone filmde.

Het meisje van de cavia begon te huilen.

Na station Elst nam een zwetende conductrice de leiding van de operatie op zich. Ze gaf twee reizigers de opdracht om de tussendeuren gesloten te houden en vroeg aan de andere passagiers om voor een keer met de schoenen op de banken te gaan zitten. De man met de Volkskrant werd gesommeerd op te houden met wapperen.

We zagen de conductrice op handen en voeten door het gangpad richting cavia kruipen. Het beestje zag het gevaar en glipte weg voor de graaiende handen. De conductrice moest draaien.

Ter hoogte van station Arnhem-Zuid gaf ze – nog steeds op handen en voeten – via de mobilofoon de opdracht de deuren gesloten te houden. Tegen ons zei ze: „Iedereen blijft zitten!” Een paar minuten later ving ze het dier.

In de coupe werd voor de conductrice geklapt. Ze bracht het beestje terug naar zijn opgeluchte baasje.

De cavia had wit plukhaar en had verder geen naam.

„We noemen hem ‘cavia’”, zei het meisje. De conductrice zei dat ze ‘Julia’ wel een mooie naam vond, zo heette ze namelijk zelf.

Op zo’n moment denk je dat zo’n kind uit dankbaarheid instemmend gaat zitten knikken, maar dat was niet het geval. Ze stopte de cavia terug in de kooi en zei na een korte stilte: „Zo gaan we hem niet noemen, hoor. Ik vind ‘Julia’ een stomme naam.”

Het was dat ze daarna tot station Arnhem Centraal heel lief naar haar cavia ging zitten kijken, anders hadden we haar geslagen.

Interpretaties
De kop van het artikel in het Dagblad van het Noorden luidde simpelweg ‘Na een keer comazuipen kan je IQ met tien punten zakken’. Uit de context van het interview blijkt echter dat Klooster specifiek doelt op jongeren. „Dat hoeft niet”, vervolgt hij na de uitspraak. „Maar alcohol heeft ernstige gevolgen voor een puberbrein.” Maar wat wordt bedoeld met ‘comazuipen’? Bij een eerdere factcheck in deze rubriek is al vastgesteld wat onder ‘comazuipen’ wordt verstaan: drinken met een alcoholvergiftiging tot gevolg. De stelling is dus of het IQ van jongeren door een alcoholvergiftiging met tien punten kan afnemen.

En, klopt het?
De alcoholpoli van het Wilhelmina Ziekenhuis, waar Theo Klooster werkzaam is, is aangesloten bij de poli van het Reinier de Graafziekenhuis in Delft. Dit is dé onderzoeksafdeling naar alcoholgebruik onder jongeren in Nederland. Eind 2010 publiceerde de afdeling, onder leiding van kinderarts Nico van der Lely en jeugdpsycholoog Mireille de Visser, het rapport Voorkom alcoholschade bij jongeren.

Daarvoor werden 356 jongeren onder de achttien jaar onderzocht over een periode van zes maanden nadat zij in het ziekenhuis waren opgenomen voor een alcoholvergiftiging. Bij een deel van hen werden ook neuropsychologische tests afgenomen. Dit waren de jongeren die zeiden regelmatig aan binge drinking te doen, het drinken van grote hoeveelheden alcohol (vijf glazen of meer) op één avond, en die achterblijvende schoolresultaten hadden.

Bij het neuropsychologische onderzoek scoorde 41 procent van deze jongeren niet het intelligentieniveau dat aansloot bij hun score op de Cito-toets of het schooladvies van hun basisschool. De intelligentietests kwamen uit op één of zelfs twee schoolniveaus lager. In sommige gevallen zou het inderdaad mogelijk kunnen gaan om een verschil van 10 IQ-punten of meer: bijvoorbeeld een leerlinge met vwo-advies (waarbij een IQ van 115,6 gemiddeld is) die in het onderzoek een IQ van 98 scoorde (mavo-gemiddelde). Dit verschil uitdrukken in IQ-punten is echter een gechargeerde aanname: Cito-score en IQ zijn niet één op één vergelijkbaar en daarnaast ‘momentopnames’ en geen sluitende intelligentiemetingen.

De onderzoekers vermoeden een verband met het alcoholgebruik van deze jongeren en hun discrepantie in intelligentie. Vermoeden, want een oorzakelijk verband is met dit onderzoek, zonder controlegroep, niet hard te maken. Daarnaast kunnen andere factoren meespelen: zo zou juist het feit dat deze jongeren minder intelligent zijn dan hun leeromgeving van ze eist, eraan kunnen bijdragen dat zij eerder geneigd zijn om alcohol te drinken. De poli is bezig met nader onderzoek naar de gevolgen van alcoholgebruik op het intelligentieniveau van jongeren, dat in de loop van 2013 moet worden gepubliceerd.

Sowieso gaat het hier volgens onderzoeker Mireille de Visser niet om de gevolgen van die ene alcoholvergiftiging, maar om het alcoholgebruik op de langere termijn. Alle neuropsychologisch onderzochte jongeren deden al een langere periode aan binge drinking. Dat een enkele keer ‘comazuipen’ tot een dusdanig grote intelligentieschade zou kunnen leiden, blijkt nergens uit.

Conclusie
„Na één keer comazuipen kan je IQ al met tien punten zakken”, stelde Theo Klooster van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen in een interview met het Dagblad van het Noorden. Het beste onderzoek hiernaar is een rapport uit 2010. Daaruit blijkt dat het intelligentieniveau van enkele jongeren die regelmatig alcohol drinken, lager is dan hun eerdere Cito-score of basisschooladvies. De onderzoekers vermoeden inderdaad een verband met alcoholgebruik, maar meerdere factoren wegen mee. Sowieso gaat het hier om alcoholgebruik over een langere termijn, niet om één avond ‘comazuipen’. next.checkt beoordeelt de uitspraak als onwaar.

Vorige week pleitte hoogleraar Jan Derksen in de Volkskrant voor het afschaffen van hoorcolleges. Hij stoorde zich aan zijn studenten, die en masse eten, gapen, kletsen en internetten tijdens zijn verhaal. De colleges moeten volgens Derksen online worden aangeboden, zodat studenten ernaar kunnen kijken wanneer hun dat uitkomt. Op die manier worden ze niet langer ‘beknot in hun vrijheid’. Want vrijheid, dat is waar de moderne jongere behoefte aan heeft.

Studenten zijn geen door technologie geobsedeerde aliens

Derksens analyse komt mij bekend voor. Je zag hem ook tijdens de invoering van het studiehuis in het voortgezet onderwijs. Scholieren, zo werd toen aangenomen, zijn niet langer gebaat bij klassikaal onderwijs: ze willen hun tijd zelf indelen. Voorstanders van ‘het nieuwe leren’, waar ik Derksen voor het gemak onder schaar, lijken ervan uit te gaan dat jongeren de afgelopen jaren onherkenbaar zijn veranderd. Er zou geen behoefte meer zijn aan structuur en gezamenlijkheid. De jongere van nu is namelijk ‘digitaal, individueel en narcistisch’, aldus Derksen.

De gedachte dat mensen in korte tijd fundamenteel veranderen is wijdverbreid. Toen Facebook opkwam, werd gezegd dat de moderne mens geen behoefte meer heeft aan ‘echt contact’. Ondertussen zitten de cafés nog steeds vol. Nog een voorbeeld: in het bibliotheekwezen wordt nu gepleit voor een digitaal boekenbestand met onbemande ‘afhaalpunten’. De 21ste-eeuwse mens is individualistisch, dus fysieke collectieve voorzieningen zijn ouderwets. Uit reacties van bezoekers blijkt het tegendeel: zij komen onder andere naar de bibliotheek om mensen te ontmoeten en om hun leven structuur te geven.

Om dezelfde redenen bezocht ik tijdens mijn studie alle hoorcolleges. Niet alleen omdat een ‘live’ college meer indruk maakt dan een college op internet, maar ook en vooral om medestudenten te ontmoeten en in een stimulerender omgeving te zijn dan mijn studentenhuis. Ik kan mij niet voorstellen dat deze behoefte zal verdwijnen. Natuurlijk zijn studenten de afgelopen decennia veranderd, maar ze zijn niet verworden tot navelstarende, door technologie geobsedeerde aliens, zoals Derksen lijkt te denken.

Derksen pleit met een reactionair argument (35 jaar geleden letten studenten nog wel op tijdens college, zo beweert hij) voor een vooruitstrevende oplossing. Het eerste lijkt me overdreven, het tweede onnodig en schadelijk.

Ik las dat er in een Braziliaanse gevangenis een poging ondernomen is om spullen binnen te smokkelen via een kat – met plakband zaten de volgende spullen aan zijn lijf geplakt: een zaag, betonboren (meervoud!), een mobiele telefoon, een batterij, een oplader, een bluetooth headset en een geheugenkaart. Mijn eerste gedachte: hoe dik was deze kat? Het moet een soort wandelende poef zijn geweest, wil je minstens acht artikelen een beetje fatsoenlijk op hem kwijt kunnen. Dat ie gesnapt is, verbaast me dan ook niet zo heel veel; ik stel me toch een soort waggelende potten- en pannenwinkel voor, die per ongeluk met een losgeraakt stukje duct tape onderweg nog wat sigarettenpeuken en een inlegkruisje heeft opgepikt.

Hoe dik was deze kat? Het moet een soort wandelende poef zijn geweest

Mijn tweede gedachte was: wat voor leven had de kat in de gevangenis? Kennelijk werd hij daar in het geheim grootgebracht door een aantal gedetineerden. Ik zag die mannen voor me, in hun cel, terwijl ze Capitão Miau onder hun lakens verborgen voor de bewakers en hem ’s nachts voorbereidden op zijn koeriersrol door wc-rollen en lepels op hem te balanceren. Ik vroeg me af of ze hem alleen handig vonden of ook echt een band met hem voelden, hem misschien wel via een strak opgesteld roulatiesysteem om de beurt tien minuten mochten aaien. Hierdoor dacht ik aan hoeveel verschillende kattenaaitechnieken er eigenlijk bestaan:

De ruitenwisser, vooral gebruikt door de wat meer onervaren aaiers: vol enthousiasme wordt er stevig heen en weer geaaid – meestal tot het moment dat de kat in kwestie er genoeg van heeft.

De kattenfluisteraar, waarbij de aaier zich probeert te verdiepen in de belevingswereld van de kat en er vooral voor zorgt dat zijn handen flink langs de snorharen strijken, zodat het specifieke kattenaroma goed achterblijft op de hand – de iets mildere versie van met instemming over elkaar heen plassen.

De stoeier, een techniek die je vooral ziet bij machomannen die duidelijk willen maken dat een zwak voor iets pluizigs op pootjes absoluut niet conflicteert met hun mannelijkheid. Zij uiten hun affectie het liefst door de kat herhaaldelijk om te duwen, iets te hard op zijn hoofd te kloppen of als verrassing te tackelen. (Vreemd genoeg heb ik verschillende katten gezien die hier op masochistische wijze van genoten en steeds weer terugkeerden bij hun baasjes om opnieuw even bij hun achterpoten de lucht in getild te worden.)

De oogbolblootlegger, waarbij iemand met zoveel kracht achterwaarts over het hoofd aait en de huid dusdanig opstroopt dat de oogbollen volledig bloot komen te liggen, wat gepaard gaat met het nodige uitploppingsgevaar.

De masseur, de persoon die niet stopt met de grondige behandeling voordat de kat met alle poten gestrekt languit op de vloer ligt en zich over zijn buik laat wrijven als de eerste de beste lellebel.

Ik neem aan dat in de Braziliaanse gevangenis deze laatste techniek veelvuldig werd toegepast – wat is een cel zonder lellebel, immers.

Waar is het op gebaseerd?

Marieke Eyskoot, auteur van het besproken boek Talking Dress: Vertelt je alles over eerlijke kleding (en lifestyle) schrijft inderdaad dat er veel water nodig is voor de productie van katoen. Maar ze noemt een ander getal. Ze schrijft dat voor een spijkerbroek met een T-shirt ‘ongeveer 10.000 liter ’ water nodig is.

Hoe ze aan dat getal komt? Eyskoot baseert zich niet op één bron, vertelt ze aan de telefoon: „Het maakt uit waar katoen gemaakt wordt.” Ze heeft voor haar boek „een heleboel” onderzoeken en websites geraadpleegd. Zo gebruikte ze cijfers van de Schone Kleren Campagne, een organisatie die actie voert voor betere arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie. Er zijn alleen geen noten in het boek opgenomen, „want het moest geen studieboek worden, maar een inspiratieboek”.

En, klopt het?

Het meest recente en meest omvangrijke onderzoek naar watergebruik bij het verbouwen van gewassen is afkomstig van Arjen Hoekstra. Hij is hoogleraar Integraal Waterbeheer aan de Universiteit Twente. Hoekstra introduceerde in 2002 het begrip ‘watervoetafdruk’. Dat is een manier om te meten hoeveel liter water er nodig is voor bijvoorbeeld de productie van een kilo rundvlees, een kilo peulvruchten of een kilo katoen. Hoekstra richtte het Water Footprint Network op, een internationaal netwerk van universiteiten, bedrijven en non-gouvernementele organisaties. Inmiddels is er voor honderden gewassen uitgerekend hoeveel water er nodig is bij de productie ervan.

De watervoetafdruk is volgens zijn definitie de som van regenwater (‘groen waterverbruik’) en grond- en oppervlaktewater (‘blauw waterverbruik’) dat nodig is (en verdampt), plus de hoeveelheid water die nodig is om vervuild water zo te verdunnen dat het aan de waterkwaliteitsnormen voldoet.

De recentste cijfers over de watervoetafdruk van katoen publiceerde Hoekstra in 2011. In dat rapport staat dat gemiddeld (een mondiaal gemiddelde) bijna 10.000 liter water nodig is per kilo katoen. Gemiddeld, want het maakt nogal uit of het gaat om katoen uit China of uit India. Hoeveel water er nodig is hangt af van het klimaat in een land – katoen verbouwen is minder aantrekkelijk in bijvoorbeeld Syrië, Egypte en Oezbekistan omdat de verdamping er hoog is. Ook de technieken die worden gebruikt bij het verbouwen van katoen en de daaraan gekoppelde opbrengst (en verspilling) speelt mee in het aantal liter water dat nodig is per kilo katoen. En precies dat verklaart waarom er zoveel verschillende getallen rondzingen. Een T-shirt uit China ‘kost’ minder water dan een T-shirt uit India.

Katoen uit China verbruikt per kilo 6.000 liter water. Voor katoen uit de Verenigde Staten is dat 8.100 liter water, voor India 22.500 liter water en een kilo katoen uit Oezbekistan ‘kost’ 9.200 liter water. Neem je alle getallen samen dan kom je, volgens de berekeningen van Hoekstra, uit op een gemiddelde van 10.000 liter water per kilo katoen.

In oudere rapporten valt het watergebruik van katoen vaak iets lager uit. Zoals in het rapport van TNO-onderzoeker Arnold Tukker uit 2003. Daarin staat dat voor een kilo 8.000 liter water nodig is. Het ligt er namelijk aan hoe je waterverbruik berekent. Tukker legt uit dat je kunt discussiëren over bijvoorbeeld groen waterverbruik: regenwater wordt hoe dan ook gebruikt, door natuurlijke vegetatie. En grijs waterverbruik, de ‘verdunningsmethode’ (hoeveel water is er nodig om gif zo te verdunnen dat het niet meer schadelijk is), houdt niet altijd rekening met de afbreekbaarheid van stoffen. Deze discussiepunten zullen voor het waterverbruik in de katoenproductie weer minder verschil uitmaken: katoen komt vaak uit landen waar veel geïrrigeerd wordt (blauw waterverbruik) en waar afvalwater niet of nauwelijks wordt behandeld.

Overigens is de totale watervoetafdruk niet gelijk aan de milieubelasting. Die is weer afhankelijk van het gebied waar een gewas groeit (en de waterschaarste), en hoe groot de blauwe, groene, of grijze watervoetafdruk is.

Conclusie

Hoeveel liter water er nodig is voor de productie van een kilo katoen hangt af van waar de stof vandaan komt en hoe je het waterverbruik berekent. Katoen verbouwen in India vergt meer water dan katoen verbouwen in China. Volgens de recentste en meest gangbare methode kost de productie van een kilo katoen gemiddeld 10.000 liter water. De verschillen zijn niet groot: een onderzoek uit 2003 gebruikt een iets afwijkende methode en komt uit op 8.000 liter. Al met al beoordeelt next.checkt de stelling als waar.

Tijdens het lezen van deze column zal ik vijftien seconden van je leven uit je bewustzijn wissen. Je zult er niets van merken.

Je bewustzijn goochelt de zwarte gaten in je waarneming terug

Ga voor de spiegel staan. Kijk naar je rechteroog. Kijk dan naar je linkeroog. Zag je je ogen bewegen? Probeer het zo vaak als je wilt. Het lijkt alsof je ogen stil blijven staan. Toch bewegen ze echt. Laat iemand anders voor je gaan staan en van je rechter- naar je linkeroog kijken. Dan zie je dat er een duidelijke oogbeweging wordt gemaakt. En hij zal beamen dat jij die ook maakt als je naar zijn ogen kijkt. Waarom zie je het wel bij een ander en niet bij jezelf?

Saccadische oogbewegingen – de snelle rukjes waarmee je ogen van het ene naar het andere voorwerp springen – zijn een mysterie. Ze gaan razendsnel, in ongeveer 30 milliseconden spring je van het ene naar het andere woord wanneer je leest. En in ongeveer 100 milliseconden, eentiende seconde dus, kijk je van je computerscherm naar je toetsenbord. Tijdens die 30 tot 100 milliseconden ben je even blind. Als er in die fractie van een seconde iets te zien zou zijn geweest, had je dat niet opgemerkt. Als er bijvoorbeeld tijdens een saccade woorden of plaatjes worden veranderd op je computerscherm zou dat je niet eens opvallen.

Visuele waarneming staat dus heel even uit tijdens een saccade. Alleen merk je daar niets van. Als je van het ene naar het andere voorwerp kijkt, zit er niet een fractie ‘zwart’ tussen de twee beelden. Je bewuste waarneming gaat naadloos over van het ene fixatiepunt naar het andere. Daarom lijken je ogen stil te staan bij de truc met de spiegel.

Waar blijft de verloren tijd? Je brein vult die als het ware aan. Het moment vlak ná de saccade, vlak na het ‘zwart’, wordt teruggeplaatst in de tijd zodat het aansluit op het moment vlak vóór de saccade. Heel soms merk je dat. Bijvoorbeeld als je naar een secondewijzer op een klok kijkt. Dan lijkt de eerste seconde die voorbij tikt net even langer te duren dan de tweede, derde en volgende secondes. Die eerste seconde krijgt de 100 milliseconden erbij die het duurde om je blik op de secondewijzer te laten vallen.

Je bewustzijn goochelt de zwarte gaten in je waarneming weer terug, zodat het net lijkt of ze er nooit zijn geweest. Om deze column te lezen, had je ongeveer 500 oogbewegingen nodig. In totaal was je dus 500 maal 30 milliseconden blind, de 15 seconden waar ik het in het begin over had. Zo verlies je 40 minuten per dag, 240 uur per jaar. Lezen is letterlijk zonde van je tijd.

Ik durf te wedden dat ik de eerste ‘Ernst-Jan’ op Facebook was. De dag na de Superbowl van 2007 werd ik lid. Ik liep stage in New York en had de groep Amerikanen met wie ik de wedstrijd keek ernstig in verlegenheid gebracht toen ik toegaf nog geen lid te zijn van het universiteitennetwerk. Dat ze zo’n jongen in huis hadden gehaald…! Een outcast! Dus maakte ik de dag erna braaf een account aan en vocht me zo weer een weg terug in de groep.

Facebook heeft niks meer met vriendschap te maken

Voor de foreign charm maakte ik een album ‘Amsterdam’ aan, waar ik foto’s inzette van vrienden uit Nederland. Het was zo persoonlijk als een papieren fotoalbum. Nu, zes jaar later, kan ik me niet voorstellen zulke privéfoto’s online te zetten. Een familielid tagde me laatst in een ‘we poseren gezellig rond de kerstboom’-foto. In 2007 was dat doodnormaal geweest, nu reageerden al mijn vrienden alsof ik er naakt op stond. Ik kreeg waarschuwings-smsjes; ‘weet je wel wat er op je profiel staat?’.

Facebook heeft niks meer met vriendschap te maken. Ik kan me nog het euforische gevoel herinneren van mijn eerste verjaardag op Facebook. Al die felicitaties! Inmiddels is feliciteren een routineklusje geworden. Even de jarigen van de dag afwerken, die je felicitatie vervolgens liken. Zielloze bende.

Voor de uitnodigingen van feestjes hoef je ook niet meer op Facebook te zitten. Omdat alle partypromotors de events-functie nu definitief ontdekt hebben, wordt elke Facebook-gebruiker kapot gespammed met uitnodigingen en updates, binnen diezelfde uitnodigingen. Toen vriend Tjeerd laatst via Facebook een gezellig avondje wilde organiseren, reageerde er vrijwel niemand. ‘Strak plan Tjeerd’, schreef een andere vriend, ‘maar het is niet alsof mensen nog doorhebben dat ze ergens invites voor krijgen’.

Het enige Facebook-pleziertje wat ik nog kan bedenken is het dwangmatig checken of die nieuwe Facebook-vriendin misschien bikinifoto’s in haar fotoalbum heeft staan. Verder zie ik alleen nog lelijke reclames die rechtstreeks uit de jaren negentig lijken te komen, voor foute spelletjes, of schimmige financiële programma’s. Ik zie vrienden de fucking ING-bank liken, zonder dat ze het zelf door lijken te hebben. En toch, toch ga ik Facebook niet verlaten. Met vriendschap mag het sociale netwerk dan wel niks meer te maken hebben, professioneel gezien is het nog wel hartstikke interessant. Want bij gebrek aan beter online tijdverdrijf, zwerven er nog steeds honderden kennissen rond, die bijvoorbeeld deze column wel willen lezen. Of willen doorklikken naar mijn blog. Facebook is voor mij een plek waar ik m’n schrijfsels onder de aandacht breng. Niets meer, niets minder.

En m’n vrienden? Die spreek ik, net als half Nederland, gewoon lekker in een afgesloten Whatsapp-groep.